Typologia

Filozofia obraca się głównie w elemencie ogólności zawierającej w sobie to, co szczegółowe.
Płynna natura – pączek, kwiat, owoc; są momentami organicznej jedności. Każda z nich istnieje w sposób równie konieczny. Dopiero ta równa dla wszystkich form konieczność stanowi życie całości.
Rzeczy nie wyczerpuje sam jej cel, ale dopiero jej realizacja, a rezultat nie stanowi rzeczywistej całości sam, lecz tylko razem ze swoim stawaniem się. Sam cel dla siebie jest pozbawioną życia ogólnością, tak jak dążenie do celu jest tylko czystym działaniem, nie posiadającym jeszcze rzeczywistości. Nagi rezultat jest tylko trupem, który dążenie do celu pozostawił gdzieś za sobą.
U siebie samej – przy rzeczy/ Bycie czymś dla siebie.
O rzeczy posiadającej solidną treść najłatwiej jest wydać sąd, trudniej jest ją ująć, a najtrudniej ją przedstawić, gdyż do tego konieczne jest połączenie obu poprzednich momentów.
Prawdziwą postacią istnienia prawdy może być tylko jej naukowy system. Filozofia musi coraz bardziej zbliżać się do formy naukowej, musi odrzucić swoją nazwę miłości wiedzy i stać się wiedzą rzeczywistą. Jedynym elementem egzystencji prawdy jest pojęcie. Romantyzm – Absolut ma nie być ujmowany za pomocą pojęć, lecz odczuwany i oglądany.
Świadomy siebie duch.
Świadomość, jaźń – zwrócenie się bytu ku samemu sobie.
Ruch rzeczywistości odbywa się według tej samej formuły, co ruch myślenia – sylogizm.
Refleksyjne skierowanie siebie ku sobie samemu.
Stawanie się podmiotu – bycie podmiotem, uświadamianie siebie jako jaźń.

Duch obiektywny przekracza subiektywność, aby kształtować świat zewnętrzny zgodnie ze swoją wolą. Wytworem ducha obiektywnego jest prawo. Hegel opracował szczegółowo swoją filozofię prawa. Jej charakterystycznym uogólnieniem były słowa: “Co jest rozumne, jest rzeczywiste; a co jest rzeczywiste jest rozumne”. Ta zasada została przyjęta za pośrednictwem tzw. prawicy heglowskiej jako półoficjalne hasło konserwatystów w państwie pruskim, sankcjonujące istniejący stan rzeczy. Hegel nie uważał jednak państwa pruskiego za ucieleśnienie rozumności: rzeczywiste dla niego były nie byty historyczne, w rodzaju określonego państwa, ale wieczna teraźniejszość, która trwa zawsze i zawiera w sobie całą zniesioną przeszłość.
Prawo składało się według Hegla z trzech części:
•    prawa abstrakcyjnego - zewnętrznej, obiektywnej formy,
•    moralności - subiektywnego, wewnętrznego przekonania,
•    etyki - zjednoczenia sfery subiektywnej i obiektywnej w postaci rodziny, społeczeństwa obywatelskiego i państwa, stanowiącego gwarancję wolności.
Historia ludzkości jest historią tryumfu wolności, z powodu wzajemnej zależności ludzi. Stan pierwotny - niewolnictwo - generuje potrzebę wolności, dzięki której zostaje obalone. Historia toczy się przechodząc z jednego stanu –tezy - w jego przeciwieństwo, czyli antytezę. W rezultacie wyłania się synteza, która staje się sama tezą. Ten proces jest jednak rozumny.

Podstawową kategorią filozofii Hegla jest duch (świadomość), który wyobcowuje się i ponownie się jedna ze sobą. Poprzez filozofię duch poznaje samego siebie jako podmiot i jako substancję. Podstawą poznania i jednocześnie podstawą rzeczywistości jest dialektyka. Podstawowa reguła dialektyki heglowskiej jest następująca: “Każda teza zawiera już w sobie antytezę, obydwie zaś zostają zniesione w syntezie”. Mimo tego zniesienia, synteza zapośrednicza w sobie zarówno tezę, jak i antytezę.
Duch subiektywny występuje w trzech różnych formach:
•    duch wyłaniający się z przyrody i określony w sposób bezpośredni (badany przez antropologię);
•    świadomość przeciwstawiająca się zastanej przyrodzie (badana przez fenomenologię);
•    duch odnoszący się do własnych określeń (poznawany przez psychologię).
„Fenomenologia ducha” opublikowana w 1807 roku za etapy drogi świadomości do wiedzy absolutnej uważa:
samowiedzę,
rozum,
ducha i
religię.
Ten proces poznania będzie miał kres, gdy “pojęcie przedmiotu odpowiadać będzie przedmiotowi pojęcia”.

Przekazanie jednej jedynej myśli. Przedmiot poszukiwań filozofii. Musi być wyłożony w całej książce.
Filozofia nie może być modą ani sposobem na życie. Dążenie do prawdy.
Metafizyka, etyka, estetyka.
System myślowy – architektonika, opieranie się części na innych. Jedna jedyna myśl zachowuje doskonałą jedność.
Zależność od Kanta – „nauka Kanta sprawia w każdym umyśle, który ją pojął, fundamentalną przemianę, tak wielką, że można ją uznać za duchowe odrodzenie. Mianowicie tylko ona jest naprawdę w stanie usunąć realizm nam wrodzony, który wywodzi się z pierwotnych określeń intelektu, a do tego nie wystarcza ani Berkeley, ani Malebranche, poprzestają bowiem za bardzo na tym, co ogólne, podczas gdy Kant wnika w szczegóły, i to w sposób nie znany ani prekursorom, ani kontynuatorom i ma zupełnie szczególny, chciałoby się rzec bezpośredni wpływ na umysł, który w wyniku tego rozczarowuje się zasadniczo i odtąd widzi wszystkie rzeczy w innym świetle”. Schopenhauer, Świat jako, Przedmowa do drugiego wydania s. 20

„Świat jest moim przedstawieniem” – otaczający świat istnieje tylko jako przedstawienie, wyłącznie w odniesieniu do czegos innego, czegos przedstawionego, czym jest on sam. Prawda a priori, najpewniejsza, niezależna, nie potrzebująca dowodu – wszystko, co istnieje dla poznania, a więc świat cały, jest tylko przedmiotem w odniesieniu do podmiotu, naocznością tego, kto ogląda, przedstawieniem. Zakłada ją już wszelka forma poznania.
Wszystko, co należy i może należeć do świata, obarczone jest w sposób nieuchronny uwarunkowaniem przez podmiot i istnieje tylko dla podmiotu.
Kartezjusz, Berkeley, wedanta – istnienie to postrzeganie, nie jest niezależne.

Nie wszystkie pojęcia pochodzą ze zmysłów. Pojęcia, jakie ma się o sobie i swoich myślach, o bycie, substancji, działaniu, tożsamości itp. pochodzą z doświadczenia wewnętrznego.
Locke – bliżej Arystotelesa, Leibniz – bliżej Platona.
Czy dusza sama w sobie jest całkowicie pusta, jak tabliczka, na której nic nie napisano (Arystoteles, Locke), czy wszystko, co w niej jest wyryte, pochodzi wyłącznie od zmysłów i od doświadczenia? Czy dusza z natury zawiera podstawy pewnych pojęć i teorii, a przedmioty zewnętrzne tylko je rozbudzają w odpowiednich warunkach? Czy są to iskry sypiące się pod wpływem przedmiotów, i te błyski zawierają coś boskiego i wiecznego, co się przejawia przede wszystkim w prawdach koniecznych. Czy wszystkie prawdy zależą od doświadczenia, tzn. od indukcji i przykładów, czy też istnieją takie, które mają też inną przyczynę. Jeśli pewne zdarzenia można przewidzieć przed wszelkim doświadczeniem, w którym były dane, jasne, że przyczyniamy się do tego w pewnej mierze sami.
Prawdy konieczne (matematyka) muszą mieć podstawy, których uzasadnienie nie zależy od przykładów ani świadectwa zmysłów, mimo że bez zmysłów nigdy by o nich nie pomyślano. Dowód prawd koniecznych może pochodzić tylko od zasad wewnętrznych, czyli wrodzonych. Nie są one wyraźnie widoczne, lecz ukryte, ale można je wykryć wysiłkiem uwagi przy sposobności dostarczanej przez zmysły.
Z zasady niekomunikowalności monad wynika, że wszelkie poznanie jest właściwie wrodzone. Sam rozum zawiera w sobie wszelkie poznanie. Nie musimy uprzytamniać sobie wiedzy, aby ją posiadać. Każda monada stworzona ma nieskończoność percepcji, o których nie wie. Gdy widzimy z oddali las, wydaje się, że nie widzimy poszczególnych liści, ale faktycznie widzimy je, gdyż w przeciwnym razie nie widzielibyśmy lasu, skoro jego obraz składa się z liści, a wiele „nic” daje „nic”. Postrzeżenia nieuświadomione. Między spostrzeżeniami nieuświadomionymi i uświadomionymi istnieje tylko różnica ilościowa –  by tworzą one ciągły szereg. Percepcje niedostrzegalne stopniowo rodzą postrzegalne. Pozwalają na ustalenie hierarchii monad.
Zmysły, chociaż konieczne przy każdym aktualnym poznaniu, nie wystarczają do wszelkiego poznania, ponieważ dostarczają wyłącznie tylko przykładów, tzn. prawd szczegółowych lub jednostkowych. Wszystkie przykłady potwierdzające jakąś prawdę ogólną nie wystarczają do ustalenia jej powszechnej konieczności, gdyż z tego, że się coś zdarzyło, nie wynika wcale, że zdarzać się będzie zawsze w taki sam sposób. Prawdy rozumowe, konieczne nie mogą więc opierać się na świadectwie zmysłów, ale postrzeżenia są okazją do tego, by je wydobyć z własnego wnętrza.